• گروه زیست شناسی جانوری

    دکتر رامش منجمی

     سوابق تحصیلی : دکترای فیزيولوژی جانوری

    مرتبه علمی : استادیار

    سوابق پژوهشی

    Research gate Link

    اطلاعات تماس :    تلفن: ۳۵-۳۷۴۲۰۱۳۴  –  ۰۳۱  داخلی ۲۲۱

    ایمیل: monajemi@iaufala.ac.ir

    کارشناس آموزشی گروه زیست شناسی جانوری

    خانم اکرم شریعتی

    تلفن تماس : ۵-۳۷۴۲۰۱۳۴    ۰۳۱      داخلی ۱۸۸

    ساعات حضور : همه روزه بجز پنجشنبه و جمعه از ساعت ۷:۳۰ الی ۱۴:۳۰

    معرفی رشته زیست شناسی

    دروس تخصصی گرایش علوم سلولی و مولکولی:

    شیمی آلی، بیوشیمی، زیست شناسی سلولی، ژنتیک، میکروبیولوژی، اکولوژی، زیست شناسی گیاهی، زیست شناسی جانوری، فیزیولوژی گیاهی، ایمونولوژی، زبان تخصصی (بسیاری از درس های این گرایش همراه با آزمایشگاه است.

    گرایش میکروبیولوژی:

    میکروارگانیسم ها موجودات ریز ذره بینی مانند: باکتری ها، ویروس ها، قارچ های میکروسکوپی و پرتوزوئرها هستند که با چشم غیر مسلح دیده نمی شوند. علم میکروبیولوژی که گرایشی از زیست شناسی است به بررسی و مطالعه میکروارگانیسم ها می پردازد. در این علم، ارتباط میکروارگانیسم ها با خودشان و همچنین با موجودات عالی تر مانند انسان، حیوانات و گیاهان بررسی می شود. علم میکروبیولوژی گرایش های مختلفی دارد که عبارتند از: میکروبیولوژی پزشکی، میکروبیولوژی غذایی و میکروبیولوژی صنعتی.

    کاربرد این گرایش آنقدر گسترده است که قابل ذکر نیست. محقق این گرایش از یک سو می تواند به بررسی کاربرد سلاح های میکروبی و راه های پیشگیری از این سلاح ها بپردازد و از سوی دیگر می تواند در کارخانه های عطرسازی مشغول باشد. میکروبیولوژی، پایه و اساس بسیاری از علوم از قبیل: بیوشیمی، بیوتکنولوژی، ژنتیک و پزشکی است. یکی از کاربردهای گرایش میکروبیولوژی در آزمایشگاه های تشخیص طبی است. میکروبیولوژی در تشخیص بیماری نیز اهمیت بسیار زیادی دارد. در مواد غذایی و تولید مواد غذایی مختلف نیز اثر میکروارگانیسم ها بسیار قابل توجه است.

    همچنین گرایش میکروبیولوژی در کشاورزی به طور بسیار وسیعی در تشخیص آفات گیاهی، مبارزه با آفات گیاهی و ایجاد مقاومت گیاهی مورد استفاده قرار می گیرد. در صنایع و معادن نیز برای استخراج فلزات سنگین و در تصفیه نفت در گوگردزدایی از نفت مورد استفاده قرار می گیرد. در محافظت از محیط زیست، تصفیه فاضلاب ها و مبارزه بیولوژیکی با عفونت ها و آلودگی های فاضلابی مورد استفاده قرار می گیرد و آب سالم و در حقیقت بدون آلودگی تحویل می دهد، حتی در صنعت نساجی نیز این علم به یاری بشر آمده است و اخیراً در صنعت نساجی از میکروارگانیسم ها برای تثبیت نشاسته و آهار دادن پارچه استفاده می شود.

    موقعیت شغلی در ایران:

    کارشناسان میکروبیولوژی در پژوهشگاه نفت برای تحقیق روی میکروب های نفت خوار یا گوگردزدایی، در بخش صنایع غذایی در کارخانه های کنسروسازی و کمپوت سازی و در صنایع بهداشتی مشغول به کار هستند. تهیه لوازم آزمایشگاهی مورد نیاز در این گرایش، یکی از شغل هایی است که بعضی جذب آن می شوند. موسسه استاندارد یا آزمایشگاه های کارخانجات تهیه مواد بهداشتی و غذایی برای تشخیص کیفیت وسلامت این مواد از نظر عدم آلودگی میکروبی، مراکز تهیه مواد دارویی مانند تهیه آنتی بیوتیک ها و بالاخره کارخانجات تهیه اسیدها مانند اسیدبوتریک و اسید استیک و حلال ها مانند الکل و استون و مراکز تهیه واکسن مانند موسسه رازی و انسیتو پاستور ایران نیز می توانند مراکز جذب فارغ التحصیلان این گرایش باشند.

    دروس تخصصی گرایش میکروبیولوژی:

    شیمی آلی، بیوشیمی، آمار زیستی، زیست شناسی سلولی، زیست شناسی مولکولی، ژنتیک، میکروبیولوژی، اکولوژی، ویروس شناسی، تکامل، زیست شناسی گیاهی، زیست شناسی جانوری، فیزیولوژی جانوری، فیزیولوژی گیاهی، بیوفیزیک، بیوشیمی، زیست شناسی پرتوی، ایمونولوژی، باکتری شناسی، میکروبیولوژی محیطی، قارچ شناسی، پروتوزئولوژی (بسیاری از درس های این گرایش همراه با آزمایشگاه است).

    توانایی های لازم:

    در گرایش های مختلف زییست شناسی سلولی و مولکولی باید علاقه مند بود و صبر و پشتکار داشت تا بتوان طعم شیرین موفقیت را شنید. هم چنین دانشجو باید حافظه خوبی داشته و در دروس شیمی، ریاضی و فیزیک قوی باشد، و در نهایت لازم است که به کارهای آزمایشگاهی علاقه مند باشد. برای مثال، یکی از کارهایی که به طور معمول در آزمایشگاه علوم سلولی و مولکولی انجام می گیرد، استخراج RNA از یک بافت است که حداقل زمان لازم برای این کار پنج ساعت است.

    ژنتیک

    به طور کلی دانش ژنتیک درباره انتقال صفات وراثتی از والدین به اولاد بحث می کند که البته این والدین می توانند انسان، درخت یا باکتری باشند. درواقع ژنتیک تلاش می کند تا بگوید که چه مکانیزم های مولکولی، عامل انتقال صفات از نسلی به نسل دیگر هستند. همچنین می خواهد بداند که چرا گاهی اوقات در بین والدین و فرزاندان در برخی از صفات تفاوت های بسیار معنی داری وجود دارد. در کل، دانشجویان این گرایش مباحث مهمی مثل ژنتیک سرطان، روش های تشخیص بیماری های ژنتیکی قبل و بعد از تولد، شناخت ناقلان بیماری ها، اصول مشاوره ژنتیکی، نقش ژنتیک در به روز رفتارهای فردی و اجتماعی، شناخت جمعیت های مختلف ژنتیکی و نژادهای انسانی، ژن درمانی، پزشکی قانونی، تکنیک های رایج در ژنتیک، روش های اصلاح نژاد و ژنتیک مولکولی را مطالعه می کنند.

    موقعیت شغلی در ایران:

    علم ژنتیک در ایران هنوز در ابتدای راه است و باید تلاش بسیار کرد و کاستی ها را جبران نمود و موانع را از میان برداشت تا بتوان شاهد رشد روز افزون این عمل در ایران بود. البته این به آن معنی نیست که در کشور ما تحقیقات ژنتیکی انجام نمی گیرد و فارغ التحصیلان این رشته جذب هیچ مرکزی نمی شوند، بلکه سازمان های مختلفی هستند که به فعالیت های تحقیقاتی ژنتیکی می پردازند که ازجمله می توان به مراکز مختلف وزارت جهاد کشاوزی، مراکز پژوهشی وزارت علوم، انستیتو پاستور، مرکز ملی تحقیقات مهندسی ژنتیک و تکنولوژی زیستی اشاره کرد.

    درس های این رشته در طول تحصیل:

    دروس مشترک در گرایش های مختلف زیست شناسی سلولی و مولکولی:
    ریاضی، فیزیک، شیمی، شیمی آلی، بیوشیمی، آمار زیستی، زیست شناسی سلولی، زیست شناسی مولکولی، ژنتیک، میکروبیولوژی، اکولوژی، ویروس شناسی، تکامل، زیست شناسی گیاهی، زیست شناسی جانوری، فیزیولوژی جانوری، فیزیولوژی گیاهی، بیوفیزیک، بیوشیمی، زیست شناسی پرتوی، ایمونولوژی.

    دروس تخصصی گرایش ژنتیک:

    ژنتیک انسانی، سیتو ژنتیک، اصول مشاوره ژنتیکی، ژنتیک سرطان، ژنتیک رفتاری، مبانی ژنتیک میکرو ارگانیسم، ژنتیک پیشرفته یا تازه های ژنتیک، ژنتیک کمی یا ژنتیک جمعیت ها، سمینار، پروژه (بسیاری از درس های این رشته همراه با آزمایشگاه است).
    گرایش علوم سلولی و مولکولی
    مهم ترین مولکول هایی که در حیاط سلول موثر هستند،  DNA، RNA  و پروتئین ها هستند. DNA مرکز ذخیره اطلاعات و صدور فرمان های سلول.  RNA وظیفه انتقال و پروتئین مسوولیت اجرای این فرمان ها را بر عهده دارند. در زیست شناسی سلولی و مولکولی نیروی انسانی لازم را برای تحقیق در رشته های پزشکی، بیوشیمی،  ژنتیک، بیوتکنولوژی، مهندسی ژنتیک، اصلاح نباتات، شیلات و دام تربیت می کند.

    موقعیت شغلی در ایران:

    اصولاً در ایران اگر فردی به امید آینده مالی خوب به دنبال علوم پایه برود اشتباه کرده است. چرا که رشته های علوم در ایران ارزش مادی زیادی ندارند. اما اگر فردی به علوم پایه علاقه دارد، مطمئناً رشته علوم سلولی و مولکولی رشته ای با ارزش و خوب است. تعدادی از مراکز تحقیقاتی مانند انستیتو پاستور، مرکز تحقیقات ژنتیک، مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک و مراکز تحقیقاتی دانشگاهی می توانند پذیرای فارغ التحصیلان علوم سلولی و مولکولی باشند. علاوه بر مراکز تحقیقاتی موجود، فارغ الحصیل این رشته می تواند با ایجاد شرکت خصوصی سازنده مواد اولیه آزمایشگاه های علوم سلولی و مولکولی یا آزمایشگاهی که تست های آن در سطح مولکولی است، هم به جامعه علمی خدمت کند و هم وضعیت مالی نسبتاً خوبی داشته باشد. البته در حال حاضر نیز در ایران چنین فعالیت هایی در سطح محدودی انجام می گیرد.

    زیست شناسی

    رشته زیست شناسی دارای گرایش علوم گیاهی، علوم جانوری است. این گرایش ها تنها در ۱۷ واحد تخصصی با یکدیگر تفاوت دارند.

    گرایش علوم گیاهی
    این رشته یکی از شاخه های زیست شناسی است که صرفاً موارد مربوط به گیاه را اعم از گیاهان اولیه تا گیاهان امروزی بررسی می کند و دارای زمینه های مختلفی مانند: گیاه شناسی، فیزیولوژی گیاهی، ریخت زای و اندام زایی در گیاهان، بیو شیمی و جلبک شناسی است. علوم گیاهی دارای دو بخش عمده “فیزیولوژی” و “سیستماتیک” است که بخش فیزیولوژی به شناخت زندگی گیاهان و اندام های مختلف یک گیاه می پردازد و بخش سیستماتیک نیز درباره اسامی و طبقه بندی گیاهان است.

    گیاه اعجوبه سبز پوش طبیعت است که چون در هر گوشه و کنار به چشم می خورد، عادی و پیش پا افتاده به نظر می آید، در حالی که بیش از هر موجود زنده دیگری در روی کره زمین، اعجاب آور است، موجود که در آشپزخانه ذره بینی خود برای همه مخلوقات زنده کره زمین غذا تهیه می کند و پیشرفته ترین نیروگاه خورشیدی، شبکه لوله کشی و سیستم پمپاژ آب را در اختیاردارد و از سوی دیگر مایه زیبایی، لطافت، نشاط و آرامش هستی است، به همین دلیل، شناخت و حفظ آن یک نیاز است و رشته علوم گیاهی نیز برای پاسخ به همین نیاز در دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی معتبر جهان دایر شده است.

    موقعیت شغلی در ایران

    حضور کارشناسان علوم گیاهی در موسسه های تحقیقاتی و اجرایی کشور امری ضروری است تا بتوان محیط زیست ایران را بخوبی حفظ کرد، اما به گفته اساتید و دانشجویان علوم گیاهی، در حال حاضر فارغ التحصیلان دوره لیسانس این گرایش موقعیت های شغلی مناسبی ندارند، چون دانش و اطلاعات آن ها جنبه تخصصی ندارد و موسسات و مراکز تحقیقاتی و اجرایی بیشتر مایلند که نیروهای مورد نیاز خود را از میان فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد یا دکتری این رشته انتخاب کنند. بیشتر فارغ التحصیلان علوم گیاهی در سطح کارشناسی جذب آموزش و پرورش می شوند، چون معلومات آن ها جنبه عمومی دارد و می توانند در تدریس کتب زیست شناسی دوره متوسطه موفق باشند، اما نمی توانند در مراکز تحقیقاتی که نیاز به متخصص در زمینه های مختلف علوم گیاهی دارد، فرصت شغلی مناسبی به دست بیاورند. از سوی دیگر، اگر کسی در گرایش علوم گیاهی سرمایه گذاری کند و متعصب از محیط نشود، می تواند در بخش های کشاورزی  ? زیستی، ژنتیک و بیوتکنولوژی فعالیت داشته باشد.

    درس های این رشته در طول تحصیل:

    دروس مشترک در گرایش های مختلف زیست شناسی:
    ریاضی، فیزیک، شیمی، شیمی آلی، بیوشیمی، آمار زیستی، زیست سلولی و مولکولی، ژنتیک، آکولوژی، میکروبیولوژی، تکامل موجودات زنده، تالوفیت ها، فیزیولوژی جانوری، بافت شناسی، جنین شناسی، جانور شناسی، تشریح و مرفولوژی گیاهی، ریخت زایی و اندام زایی در گیاهان، سیستماتیک گیاهی، فیزیولوژی گیاهی، رشد و نمو گیاهی، بیوفیزیک، ویروس شناسی، زیست شناسی پرتوی، اکولوژی عملی.

    دروس تخصصی گرایش علوم گیاهی:

    اکو فیزیولوژی گیاهی، ازدیاد گیاهان، قارچ شناسی، اکولوژی گیاهی، انتقال مواد در گیاه، متمم سیستماتیک گیاهی، اصول رده بندی گیاهان (بسیاری از درس های این گرایش همراه با آزمایشگاه است.)

    گرایش علوم جانوری

    علوم جانوری به مطالعه مسائل مربوط به جانوران می پردازد و دارای سه بخش اصلی جانور شناسی یا بیوسیستماتیک، فیزیولوژی جانوری اعم از انسانی و حیوانی و بافت شناسی و جنین شناسی جانوری است.

    بسیاری از گرایش های زیست شناسی وابسته به علوم جانوری هستند. برای مثال، یک محقق علوم سلولی و مولکولی تا با یک جانور و وضعیت زیستی آشنا نباشد، نمی تواند روی سلول آن کار کند. یک محقق ژنتیک نیز در آغاز باید بیولوژی جانور را به طور کامل بداند و بعد در زمینه ژنتیک آن کار کند.
    به یاری بیوسیستماتیک، یعنی شناسایی گونه های مختلف جانوران، نیز می توان به نقش مفید گونه های مختلف جانوری برای کمک به طرح های اقتصادی پی برد. برای مثال، امروزه استفاده از مواد شیمیایی برای کنترل آفات راه درستی نیست. چون این مواد تعادل اکولوژی محیط زیست را بر هم می زنند. در حالی که با شناخت گونه های حشرات شکارچی می توان بسیاری از آفات مثل حشرات مضر را از بین برد. در این میان می توان به کفش دوزک ها اشاره کرد که امروزه کاربرد بسیاری در اقتصاد کشاورزی آمریکا دارند یا مگس های مفید که از شته ها تغذیه می کنند.

    از طرف دیگر، بیوسیستماتیک در شناخت گونه های بیماری زا مثل (پشه آنوفل) و معرفی آن ها به دنیای پزشکی نقش مهمی دارد. همچنین می توان به بخش دیرین شناسی یا فسیل شناسی اشاره کرد که یکی از فواید این بخش پی بردن به منابع عظیم اقتصادی مثل نفت است که از طریق مطالعه محل فسیل ها یا رسوبات فسیل ها به دست می آید.

    موقعیت شغلی در ایران

    هرچند که تعداد قابل توجهی از فارغ التحصیلان علوم جانوری جذب بازار کار نمی شوند، اما بهترین دانشجویان همیشه موفق بوده و هستند. این دسته از دانشجویان پس از فارغ التحصیلی گاه برای کارهای تحقیقاتی یا اداره آزمایشگاه ها جذب دانشگاه ها می شوند یا در سازمان حفاظت از محیط زیست و سازمان های مربوط به فعالیت می پردازند. چون سازمان محیط زیست برای بررسی اکوسیستم ها به محققان زیست شناسی از جمله علوم جانوری نیاز دارد. همچنین بعضی از فارغ التحصیلان این گرایش وارد دنیای پزشکی شده و در زمینه های خون شناسی یا انگل شناسی فعالیت می کنند.